net critique by Geert Lovink

Last week the Italian edition of Networks Without a Cause came out. It has a preface of Vito Campanelli and was translated by Bernardo Parrella and published by AGEA in Milano. In Italian it is called L’OSSESSIONE COLLETTIVA (THE COLLECTIVE OBSESSION). Mid June I will do a small book tour in Torino, Milano and Bologna. In the print and online edition of the Italian newspaper Corriera della Sera there is an interview with me. It was conducted by Nicola Bruno on May 11, 2012. Here is the orginal version in English:

NB: Given that hundreds of million of people are using social-networks every day, how come that they became obsessed with identity and self-management? Maybe because they find in social media something they don’t get anymore from other offline social agencies?

GL: If we want to understand the seductive power of Facebook, Twitter and other social media, we need to go back ten years ago and analyze the bankruptcy of the dotcom e-commerce model of internet and the failure of the original open, public internet in general, which was corrupted by spam, viruses and flame wars amongst users. Why did so-called protected and ‘trusted’ virtual environments come up in the first place? Some would blame this on the too fast growth and failure to absorb newbies. It is a story of failed democratization, if you like. In my view both models of internet as marketplace and public space didn’t work (yet) and were not accepted by the great influx of new users back then. That is when blog software came up, made for self-promoting individuals. People didn’t like the large anonymous forums anymore. The general atmosphere on email-based lists and on Usenet in the late nineties was pretty sick. The pioneering period had come to a close. The original ‘cyber’ community idea was gone and people were looking for smaller, more manageable software alternatives. Blogs appeared on the scene as easy to use personal websites, and social networks turned the attentions to your immediate friends. The idea was no longer that you would communicate with anyone. You were given control over your personal contacts. With this came the disappearance of the Net as an open public sphere, and the loss of privacy. In exchange for free services. In the end what we’re lured into is the idea of a self-managed safety zone in which we explore the edges of our social network. Needless to say that traditional social institutions such as the village or suburb, the church, work, trade union or political party can no longer offer this. We feel trapped there. They appear random, closed and claustrophobic. This is why we so blindly run into the hands of these new institutional forms, of corporations such as Google and Facebook. It is hard for average users to see the new power play that unfolds there.

NB: You criticize the “Like” buttons, as they are far less intentional than linking. How the like-culture is changing the way in which people express their opinions online? And what has the “retweet” in common with the “like”?

GL: Criticize? Sure, but I think we first have to analyze, and ask questions. Right now a growing group of scholars, theorists and critics are trying to get a better understanding how Facebook and Twitter operate. It is one thing to demand a ‘dislike’ button, and this is what literary millions of Facebook users have done so over the past years (there are already three waves of this protest). We are now forced into this New Age regime where we can only be positive. How are we supposed to like people divorcing (“relationship status has changed”), earth quakes, friends who get sick or get involved into an accident? Linking already had the same problem. You didn’t link to a person or a statement you didn’t like. Why would you do that? The best way these days to destroy a person or a cultural product that you do not like are to ignore it. I consider the retweet a poor cousin of the forward function in email programs. It redirects URL pointers and micro-opinions and observations to others who were originally not addressed by the sender. There is nothing wrong or evil about that. I, and many others with me, have a more general problem with Twitter: it is a bad platform for debating. Its informality destroys the public character of the Net. Compared to email lists and forum software is it not discursive enough, which means that it does not really allow to develop an argument. It wasn’t designed for that anyway so what are we talking about? In these times of crises what we need are tools that help us to organize people and structure debate.

NB: You say that real-time web is all about impulsiveness and reactivity. How can we react to this new kind of tyranny? The only option is to encourage slow communication or we can find other ways to better manage real-time information?

GL: The real-time Web is amazing and has, in my opinion, yet to be fully discovered. Just think of the collaborative video aspect: a common skype meeting with hundreds of participants, why not? Peer-to-peer communication really only works in real-time. Now the internet is all about short messages, impressions, likes and similar impulsive consumer responses. I do not see this as a tyranny; it is just a pity that the Web development as a whole gets narrowed down to the corporate strategy of a handful of companies that misuse a (in principle) public infrastructure to maximize their own profits.

NB: You don’t like too much offline romanticism. What’s the best way to balance online/offline activities?

GL: I am not a lifestyle guru. It is not up to theorists like me to tell how people should live their busy lives. Having said that, I do think it is not healthy to take your entire office in your pocket or handbag with you 24/7, having to work wherever you go. Personal communication is different. Constant status updates can drive people nuts and make them lose their attention, and ability to concentrate and we teacher feel the consequences of that decline in general knowledge indeed. Maybe it is not so bad yet in Germany? Who knows? It’s a shame because in that way they can no longer properly study thick and complex books and on the long term fail to reflect on society. But young people will also fail to encounter others who sit next to them, also staring at their smart phones, and fall in love, and then have to sign up for dating sites. Whatever. I am quite optimistic that it will be uncool very soon to check your smart phone all the time in public. That’s so 2011. It would be good smart phones get out of fashion again. We should not forget that social media is anyway only a tiny spectrum of what’s going on in the tech industry. These days people think that social media and internet is one and the same, but that’s not at all the case.

NB: Why you think Twitter is just a good PR tool for politicians and cannot halt the growing crisis of political legitimacy or make politicians any more directly responsive?

GL: This is not what I think. It is a daily observation that you and I all make. I never believed that technologies as such, as they are, decentralized and distributed or not, would change a political system, overthrow a dictatorship, and undermine capitalism and so on. New media change society, for sure, but not always in a direction that we like, and that we expected. Politicians are not more accountable, or get a better idea through Twitter how migrants live, or what it means to be unemployed. The problem of Twitter is that politicians are forced to participate in the real-time news industry and have to constantly react. I want politician who initiate, who are active. I am not interested so much in their opinions. What we need to do is disassociate them from the current public relations industry. That’s where the real problem is. Most students in media and communication disappear into that vast network of consultants, copy editors etc. We need to reserve that stream and think of ways how young people can start to make a living with investigative journalism and background research, not managing the Twitter stream of some bobo CEO.

NB: Talking about online activism you say that the trouble with current media activist strategies is the absence of a painful setback in the encounter with the powers to be. Why most popular social media do not encourage that struggle-with-defeat option that you consider necessary for political activity effectiveness?

GL: The main reason is the unprecedented rise of perception management, also in the established circles of the green-left parties and NGOs. There is this tyranny to remain optimistic, the straight-out censorship of anything negative out of a fear to lose your so-called public image and acceptance of the ‘general public’. This is why the radical left, and old Marxist parties have such good chances again these days: they at least have the guts to precisely tell what is all about, who is in charge, who makes the money, what capitalism is all about. They have less fear to attack and do not think that you can only criticize something if you have a working alternative in place. Social media should open up and break down their walls of informality and be turned into public forums that emphasize on debate. Their current architecture in my view merely reproduces the known old media vs. new media antagonisms and do not question the hegemony of the public relations apparatus (which is the real driver of the current ban on critique and negativism and analysis in general).

NB: Your critique of Wikileaks is quite ambivalent. You say that it is not wiki at all; it’s like a monarchy, obsessed with conspiracies, an elitist attitude, and a cult of secrecy. At the same time you say also that Wikileaks principle is here to stay. So what’s the future of Wikileaks? How the next-Wikileaks will be like?

GL: I like it that you call it ambivalence. I am very much part of the same scene and have been following Wikileaks from the start. Let’s say that I do not support the celebrity approach of Julian Assange, and there are many others with me who think that the Wikileaks case has been focused too much, too long on the personality of this one guy. In part he has not been able to do much about that, but in many other cases we (if I may say that…) think that he hasn’t handled the (old) media very well. But if you look at the current show he is presenting on that Russian satellite channel RT, that’s not bad, isn’t it? It is still a pity that he did not resolve the Stockholm case immediately. We differ in opinion about the chance that he is going to be extradited from Sweden to the USA, but that’s a legal issue. I think he should have supported a decentralized structure of national Wikileaks chapters, much like Wikipedia, and now the Pirate Party. Assange seems to be impossible to work with. Close collaborators leave his entourage all the time, and that’s a pitty because in that way you cannot build up a sustainable organization. The smell of intrigues and secrecy might be exciting for outsiders but is detrimental for those who are closely involved. It is really sad that he is not able to collaborate and delegate. In the meanwhile Anonymous has taken over. That’s a real network of autonomous cells of (outside) hackers, very different though from the facilitating character of Wikileaks, which originally focused on helping out the (inside) whistleblowers. To get information from outside is really different, in terms of legitimacy, in comparison those taken from inside. But anyway… that’s a question of tactics. No matter how, there will be more and more data becoming available to the general public. What we need to organize are small units of dedicated researchers that are able to do something with all that information. We cannot depend on the journalists to do that work.

NB: Do you use any social network? Why you decided to “kill” your Facebook profile?

GL: I left Facebook in May 2010 as part of the international Quit Facebook Day. I didn’t just do that to protest against their privacy politics, although that was enough of a reason. The point is that the internet as such, an sich und fuer sich, is already a social network, and has been for me, ever since I got into it, in 1989 when I got into BBSes, and then properly in 1993 with the start of hacktic.nl and then xs4all.nl and the Digital City.  The social movements that I was part of in the 1980s were also social networks. Squatting in Amsterdam was a feast of social networking, even if we did not use Twitter back then (we did use the first personal computers, though). Please forget this ridiculous reduction to a few American platforms. The social element was and will always be there. Look at the history of our own country, Italy! We don’t need to tell you anything what the social was, is and could become.

Last Saturday an interview with me appeared in Der Tagesspiegel, a Berlin daily, and was conducted in German. The conversation somehow reflects the common uncertainty what to make of the unprecedented popularity of this social networking site. The piece is called Facebook is Conservative, a title that refers to way in which Facebook deals with anonymity, identity and friendship.

This is me inside the ‘code bunker’. The installation was designed by Marjolijn Ruyg for the Rollercoaster exhibition that opened in the Breda Museum of the Image (NL) on April 29 and runs till September 2, 2012. Writer Joost Zwagerman and MOTI director Mieke Gerritzen invited me to submit an image “that defines the 21 century.” The museum changed its emphasis last December from ‘graphic design’ to ‘visual culture’. I immediately thought of invisible digital code that connects all image production these days. Out of the 121 contributions a few were similar like mine (rise of iPad and tablets, crisis of the newspapers, arrival of the digital camera etc.). I submitted the binary code of a (digital) picture of mine and wrote a paragraph about the status of digital image, asking why the human eye is slightly conservative, unable to read the digital nature of contemporary image production. All the comments are included in the exhibit and put next to the image. It is a real reading exhibit (but a nice one, I have to say). I was honored with an entire box covered with code, the machine language, which is not addressed to us. Will our ignorance towards code change anytime soon? The nice thing about the ‘code box’ was the fact that there were images on display on the outside, so when you step in you are literary taking a look at the inside of the image. Thanks Marjolijn, Joost, Mieke and the MOTI team!

PS. The exhibition is not in English and has a real focus on Dutch media celebrities. The abundance of Dutch themes such as Islam, the murder of Pim Fortuyn and Theo van Gogh  could be read an attempt open a dialogue with the Dutch mainstream media that are self-obsessed who was on TV last night and what ‘quality’ newspapers highlighted. Because of the current conservative climate in this country and severe budget cuts in cultures, critical and innovative initiatives such as MOTI are forced to prostitute themselves in this way and narrow down their focus to the ‘old media’ agenda and national and regional issues. Closing of the Dutch mind? You decide. Like always, the MOTI exhibition is a must see!

#1 Please present and describe your activities

Since 2004 I am heading the Amsterdam Institute of Network Cultures. We organize decentralized research networks around emerging topics such as urban screens, search, online video, Wikipedia. By bringing together programmers, designers, artists and research we believe that we can narrow the time gap between innovative concepts developed by businesses and the critical response.

#2 How would you define digital art?

Digital art is not art made by computer or in digital form. What defines digital art is that it is reflective about its own materiality. Media/digital art informs us about the politics and aesthetics of the ‘media question’.

#3 What is your opinion of digital, its new applications and their implications ?

00001101000011101110011110. In short: the digital discriminates, between ones and zeros.

#4 Which three sites are, in your opinion, the sites that lead the way in terms of international digital creativity ?

‘Digital creativity’ still runs far behind in comparison to the tech business. If only it was otherwise. Imagine there was a digital avant-garde which developed the concepts for the IT industry and creates the aesthetic language for all the games, websites and dictates how the interfaces for the software should look like. Venture capitalists have always tried to prevent such a movement from occurring. It is not the fault of the engineers but of the particular way businesses are set up as ‘start-ups’. It also doesn’t help that the neo-liberal state is pulling its hands off arts and creative education and research, focusing on the applied sides of the ‘creative industries’ agenda. What we need instead is a right mix between critical and utopian work. But to answer your question, the sites that I look have been around for a while: Rhizome, Mute and We Make Money, Not Art.

There was something strange about the Video Vintage exhibit at the Paris Centre Pompidou (open till May 7 2012). The show covers the first twenty years of video art (1963-1983). The canon of this decisive period was already written when I was introduced to video art around 1985 at places like Montevideo, TimeBasedArts and the Stedelijk in Amsterdam: Paik, Levine, Godard, Valie Export, Ulay & Abramovic, Ant Farm, Bill Viola and so on. Later on, in 1989, I saw them again as part of the Montevideo collection, this time as editor of the video art magazine Mediamatic. The history of early video is specialty of the curator, Christine van Assche, who has been working in the same video department since 1982, creating a collection of 1400 videos (a low number for our YouTube age of data abundance, but that’s another issue).

I didn’t mind seeing the works again. They are classics, after all. What was strange about the two large rooms on the fourth floor of Beaubourg wasn’t the content but the retro exhibition design. The works were shown on individual television sets from the 1980s and 90s using furniture from 1950s and 60s living rooms. Visitors were sitting on comfortable sofas, which was a nice gesture and appreciated by the audience. This time no black boxes. But the original works were never screened this way. Most of the early video works were recorded performances. There was hardly any video editing equipment to speak of and those that existed were either extremely expensive or purpose-built by the artists themselves (such as the Vasulkas). The works were shown in galleries and in museums, often using large video projectors (who were strangly absent in the Pompidou setup). Few works were produced for television or alternative TV initiatives. Video as a medium, in the hand of artists, activists and ordinary citizens was a technological response to the orchestrated scarcity and entertainment agit prop of the TV system. If only those video works were seen in the living room.

(I posted these remarks almost a week ago to the nettime list but for some (technical?) reason it didn’t get through)

We, The Web Kids
Freedom of Speech – Piotr Czerski

http://falkvinge.net/2012/02/25/we-the-web-kids/

Dear Nettimers, this piece has been praised across the Web because it catches a certain Lebensgefuehl of a generation that grew up with the internet and now has to find out the hard way that society isn’t interested in all these worthy values. This feeling of misunderstanding and bewildering why the institutional reality of economics and politics doesn’t want to move on with the times (that are not a changing) is an interesting possible starting of something–or nothing. Either this situation translates itself into new movements (for instance against ACTA) and political expressions such as the Pirate Party, or leaks away, is crushed and the hearts are hardened. Will the Web generation be ready to defend their ‘freedom’? Can we expect a Long Marsh Through the Institution or rather a Fall of the Berlin Wall 2.0 (read: sudden implosion of power structures)? Or will nothing happen and are we in for a Long Recession in which masses of people will be forced to spend an undefined amount of time in the Parking Zone of History? Geert

Sens Public Séminaire “Nouvelles formes d’éditorialisation”
En partenariat avec l’IRI

La séance d’inauguration se tiendra jeudi 12 avril à 17h30
dans la salle Triangle du Centre Georges Pompidou (Paris, France)
Débat animé par: Gérard Wormser, directeur de Sens Public

Créé en partenariat avec le laboratoire InVisu (INHA-CNRS) en 2009, le séminaire Sens Public soutenu par la MSH Paris-Nord expose de nouvelles pratiques d’éditorialisation. Associé à présent à l’IRI et se tenant au Centre Pompidou, il interrogera les principes, les atouts et les limites des évolutions du numérique éditorial.

Geert Lovink posera la question suivante : la montée des médias sociaux va-t-elle induire une renaissance de la sociologie ? Une chose est certaine, il y a un besoin urgent de théorie générale sur le design “social”. La sociologie doit pour cela se libérer de ce que Lovink appelle “ses impulsions professionnelles”, c’est-à-dire l’implication sociale de la technologie. Nous devons tendre vers une abrogation des dichotomies qui contraignent et limites nos façons de penser, telle que la distinction entre réel/virtuel et public/privé.

Lieu: Centre Georges Pompidou, Paris 4e. On accède à la salle Triangle par l’esplanade Pompidou. L’entrée se trouve à droite de l’entrée principale (à droite de la librairie).

Direct sur polemictweet dès 17h30.

Intervenant : Geert Lovink est fondateur de l’Institute of Network of Cultures et chercheur et professeur de Media Theory à la Hogeschool van Amsterdam et à l’Université d’Amsterdam.

Inscriptions (entrée libre): sur le formulaire qui se trouve à cette page.

Nous vous remercions de votre intérêt pour nos événements.

The launch event of my new book Networks Without a Cause happened on Wednesday March 28 2012 at my school where the Institute of Network Cultures is based (HvA). My former student, photographer and blog expert Anne Helmond held a great speech, which you can read here. We also put it on the INC website. Next month the German translation will come, again with transcript Verlag who also did Zero Comments. I will go to Berlin on May 24/25 for the launch.  The German edition, translated again by Andreas Kallfelz, is called Das Halbwegs Soziale, eine Kritik der Vernetzungskultur (arguably an even better title than the original English one). The Halfway Social, I love the ambivalence in that term. Then, on June 13/14 I will be in Torino and Milano for the launch of the Italian edition (to be published by Egea as Ossessione Collettive) for which Vito Campanelli wrote a great introduction.

Clicktivism debate on Russia Today (RT):

“Is clicktivism a real game-changer? Or does it create an illusion that you really change something? Can clicktivism replace real social activism? If you click on something, does it mean you will engage in something positive? Is the role of facebook and twitter overestimated when it comes to revolutionary changes? CrossTalking with Alex Halavais, John Perry Barlow and Geert Lovink.”

http://rt.com/programs/crosstalk/clicktivism-halavais-barlow-lovink/

(This essay, written in Dutch, on the philosophy of “squatting as anti-history, dedicated to creative negativity” was written for the God Save the Queen–Squatting, Punk, Art (1977-1984) exhibition in the Utrecht Centraal Museum which opened on March 2, 2012. The piece was published in the catalogue that came out as a special issue of the Dutch weekly De Groene Amsterdammer).

Kraken als Anti-Historie: Ode aan de Creatieve Negativiteit

Door Geert Lovink

Slogans: Freiheit und Glück – the more you live the more you die – Wie niet de moed heeft om te dromen heeft ook niet de kracht om te vechten – “this telephone booth has been reserved for Clark Kent” (graffiti) – Terugkeer naar Casablanca – Ademhalen wordt verzet – Born Unequal – “Consumeren naar vermogen, produceren naar behoefte.” – “Not to fear one’s time is a question of fear” – Geluk is gelul – Whose Streets, Our Streets! – “Freedom is just another word for nothing being able to afford.” – Wij zijn het gat in jullie ozonlaag – Schade das Beton nicht brennt.

Kraken is niet verleden tijd. Laten we het vooral niet afdoen als subculturele mode of cultuurfenomeen dat nu muteert in punk-business.com. Kraken is het verkennen van vrije ruimte en boort aldoende een gat in de tijd. Het opent collectieve tijd-ruimtes waaraan buitenstaanders maar al te makkelijk aan voorbij lopen. Als aktiemiddel is kraken tegelijkertijd ontdekking en ontkenning. In deze spirit gaat het ook niets ontziend om met de eigen krakkemikkige vergankelijkheid. De kraak spirit verzet zich tegen de huidige ‘retromania’ in de popcultuur. De Vondelstraat was niet leuk, The Ex geen toffe band en verveling geen kultuurideaal. Wij staan niet in voor kwaliteit, laat staan voor entertainment. En geloof vooral onze eigen chroniquers niet. Geschiedenis kan inspireren (bijv. tot nietsdoen) en hoeft niet te voorzien in de alom gevoelde behoefte tot terugblikken. Spanning en vertier kunnen overal en nergens beleefd worden. Weg met de canon, leve het konijn. Geloof niet in je eigen mythes. Schuif de gemediatiseerde verheerlijking (of verguizing) van het Heftig Verleden opzij. Voorwaarts en veel vergeten; de kracht van het anti-historisch sentiment is ongehoord.

Zie hier het levensgevoel van de ‘tussen’ generatie 1977-1984 die opgroeit in de schaduw van de roemruchte jaren zestig. Wat betekent het als we zeggen dat de kraakbeweging principieel anti-nostalgisch is? Hoe kan je een niet-pedagogisch leven leiden? Veel doen en toch niet aan het wiel der geschiedenis draaien, ja dat kan. Is het niet te makkelijk om de bewegingen van toen in hun tijd te plaatsen en ze daarmee te neutraliseren? We kunnen het, onder filosofen, hebben over de krisis van het historicisme in die tijd, de late maar gestage doorbraak van postmoderne inzichten in Nijmegen, Delft en Eindhoven. Of kijken naar de niet echt doorleefde kritiek in Nederland op het Westerse (en mannelijke) geschiedenisbeeld. Of lag het toch aan de ontkenning van de eigen collaboratie tijdens WO II en de verdrongen rol van colonisator? We lezen over gevangenissen, ziekenhuizen en scholen als beklemmende, disciplinerende instellingen. Foucault leeft! De onderdrukking door de instelling is reeel. Ook slaan we Friedrich Nietzsche’s “nut en nadeel van de geschiedenis” er nog eens op na. Debord, Casteneda, Peter-Paul Zahl. Maar daarmee zijn we er niet. Wat we dienen te doorgronden is het Einde als ongekende energiebron zoals zo precies gediagnosticeerd door Jean Baudrillard. We vallen in een zwart gat of exploderen al seen supernova, dat maakt niet, want een Lange Mars door de Instituties gaat het sowieso niet worden. Kraken is niet louter een tegenspurrende restant van de 20ste eeuwse Westerse expansie en het industriele tijdperk. Het is bovenal een methode in iedere situatie als strategie worden ingezet. De volgende fase is al ingeluid: nu zijn kantoren, flatgebouwen en industrieterrein aan de beurt. Mogelijke objekten voor de volgende ronde zijn bossen, straten en virtuele omgevingen.

Kraken is meer dan bezetten. De inzet is wonen in de meest elementaire zin van het woord: een dak boven je hoofd. Terwijl het bij de hedendaagse occupy bewegingen gaat om de bezetting van een strategische plek, is het kraken bij uitstek een anti-spectaculaire handeling met een ongewisse tijdsdimensie: je kan al na een dag worden ontruimd of er tien jaar wonen. Het verleidelijk te denken dat bezettingen tijdelijk zijn en men kraakt met een lange termijn bewoning in het achterhoofd., maar het loopt vaak anders. Wat kraken met bezetten overeen heeft is de eis Wij blijven! Waar het bij kraken om gaat is het beleven van een extatisch nulpunt. Als beweging is de inzet tot stilstand komen. Je kapt met het dagelijks leven en laat de gebeurtenissen over je heenkomen. Dat is kraken. Je neemt aktie met je eigen leven. Het gaat niet langer om elders of grote idealen maar om de praktische taken van het hier en nu: deuren repareren, verwarming, water aanleggen.Wat gebeurt er als je geen subject meer bent van een Groter Project? Je verlaat het boerenbedrijf of buitenwijk waar je opgroeide en lapt het goede imago van de familie aan je laars. Een ieder heeft zo zijn of haar biografische bagage. Is het mogelijk die van je los te schudden, ook al is het maar voor een kort moment? Help je me? Doe mee aan vakantie van al je CV verplichtingen en voordat je het weet sla je een fraai gat in je levensloop. Kraken betekent de vrijheid recht in het gezicht kijken. Intens leven temidden van alle lamlendigheid en opschudding. “Ik wist niet dat een ander leven mogelijk was.”

Wonen, volgens Heidegger, is de fundamentele eigenschap van het menselijk bestaan. In het geval van kraken wordt dit wezenlijke kenmerk niet zozeer ontkend of ontstegen alswel geaktiveerd. Wonen an sich is geen revolutionaire daad en dit is ook precies waarom dogmatische ideologen weinig met kraken op hebben. Het is ontologisch activisme in de sfeer van het Zijn. Krakers missen een politiek program, en dat klopt ook. “Wat zijn jullie doelen?” Ooit zo’n onbenullige vraag gehoord? Snappen ze het nog steeds niet? De koevoetenbrigade stelt niet de maatschappij als geheel ter discussie maar leidt ons terug tot de basisbehoefte. Het gaat niet zozeer om het ‘snelle wonen’ alswel het vinden van de hoogste vorm van ‘permanent kamperen’.

Wat is een radikale adempauze? Is het zoiets als een ‘permanent vacation’ (1980, Jim Jarmush)? In dit kader neemt het begrip autonomie het over van de ietwat oudbakken christelijk-communistische term solidariteit. Wat is er zo spannend aan een autonome beweging? Het gaat nu even niet om anderen of jezelf wegcijferen voor de Grote Zaak. We moeten eerst de eigen sores uitzoeken. Het probleem ligt hier, niet elders. Het doel blijft: geen hervorming maar een omwenteling van alle verhoudingen. Alleen het strijdtoneel komt een stuk dichter bij huis en speelt zich af in de keuken, in bed, in de klas en om de hoek. “We do not want a piece of the cake, we want the whole bloody bakery.” Met minder nemen we geen genoegen.

De werkelijkheid om ons heen is van beton. En wij pakken de uitdaging op gaan creatief met de drilboor bezig. Propaganda van de daad is niet de juiste slogan in deze context. Het gaat om steeds minder propaganda en het ontwerpen van onsloopbare concepten. Men kan weliswaar dagen achtereen discussieren op vergaderingen, in de kraakkroeg of aan de keukentafel, maar toch blijft het de ‘spraakloze jeugd’. De ideeen worden kleiner, robuster en passen zich steeds beter aan. De verbintenis met de intelligentia is voorgoed verloren (in theorie kan je niet wonen). Net als die met de museumkunst. En de mainstream popcultuur. We zijn de DIY ‘geniale dilletanten’ die het punt van de verkoopbare avantgarde gepasseerd zijn en onze eigen gang gaan. Dag curatoren, dag critici, dag uitgevers. Ook hier geen dialoog met de macht. In plaats van constructief positivisme heerst ere en esthetiek van de vernieling en de vernietiging die in eigen hand wordt genoemen. Overal om ons heen zien de dialektiek van de opbouw en afbraak aan het werk.

Kraken is een tijdsreis zonder dat we weten of we vooruit of achteruit gaan. We gaan een loupe in, met een voet in de sociale ellende van voorheen en een ander in ruines van verlaten fabrieken, scholen, kantoren en uitgeleefde sociale woningbouw. Wat we aantreffen dient niet gelezen te worden als tekens van het eigen verval. We gaan niet terug in tijd maar nemen het verleden als basismateriaal. De versleten esthetiek is geen teken van armoede maar het toppunt van hergebruik. De uitgewoonde staat der dingen straalt een liefde voor de objecten uit en kan niet zondermeer worden teruggeleid tot maatschappelijk bewust leven door minder te consumeren en meer te recyclen. Caroline: “Als je eenmaal de stap naar autonoom worden zet, komt er een geheel nieuwe ruimte beschikbaar waarvan ik daarvoor alleen maar kon dromen. De poëzie van de rafels en de lege ruimte, de geborgenheid van een gemeenschap die vanzelfsprekend deelt, zelf voelen hoe het is om gemeenschap vorm te geven, en heel veel leren: krant maken, vloeren leggen, lay-outen en platen uitdekken, water, gas en, elektra aanleggen, metselen, dakbedekken en hele nieuwe vormen van kunt. Poezie op straat, heftige performances, uitbundige schilderijen, verantwoorde fotografen, stads- en woning beleid,  en strafrecht en posters maken en akties bedenken en doen.”

De donkere begin jaren tachtig die volgen op de euforie van 1980/81 vallen samen met de opkomst van het neo-liberalisme. Vanaf nu gaat het alleen nog maar over bezuinigingen, het eind van de welvaartsstaat en het begin van de gecomputeriseerde en genetwerkte beurzen. Het lange wachten wordt beloond met de plotse val van de Berlijnse Muur en de terugkeer van de Geschiedenis in de vorm van de oorlogen in de jaren negentig, van Irak tot Joegoslavie. In dit klimaat belanden krakers in een identiteitsvacuum en worden hippies noch yuppies. Veel zal worden teruggedraaid, maar dat wordt pas goed zichtbaar in de tweede helft van de jaren 90 met de privatiseringen, internet en de onroerend goed explosie onder Paars in het vooruitzicht. Maar zover is het nog niet. Wat we hier kunnen doen is het benoemen van het beroemde levensgevoel. Deze ‘generatie van de matheid’ ziet met eigen ogen de opkomst van Thatcher en Reagan en verzet zich met hand en tand tegen kruisraketten, Dodewaard en de rol van de VS in El Salvador. Kraken kan in dit rijtje makkelijk gezien worden als protest tegen de woningnood. Toch wijzen gepassioneerde insiders dit bij doorvragen af als een programmatische reduktie. Wat hier mist is de autonome trip, de locale ruimtevaart met de stad als speelveld, en de wens ‘anders’ te wonen.

Als je overal en nergens op wilt duiken, zul je ook de kunst van het verdwijnen in de vingers moeten krijgen. En dat valt het achterblijvende deel van de beweging zwaar. Al dertig jaar lang is de centrale slogan Kraken gaat door. Jojo: “Niets gaat altijd zomaar door. Waar begon de grote misvatting dat het maar door moet gaan? Panden hoeven niet koste wat het kost verdedigd te worden, met barrikades, bezwaarschriften, wasmachines of te vuur en te zwaard. Onder de leus Wij Blijven! wordt het een anti-ontruimingsbeweging.” Ga je niet verschansen. Jojo: Freek de Jonge adviseerde ooit: ga zwerven, dat is het ware leven! Ik volg Freek, loop lekker door, kraak om de hoek, verhuis erop los, trek de wijde wereld in.”

Wat de jaren tachtig doen is je dwingen het Radikale Heden serieus te nemen. Kraken zoekt niet naar structurele oplossingen maar om mensen die het lot in eigen handen nemen. No Future klinkt als een doomsday scenario–en dat is het stoned bestaan ook. Jeugdwerkloosheid bestaat echt, net als zwervers, sociale probleembevallen en nietsnutten. Nu-of-nooit leven is het devies, niks opschorten, niet langer leren voor later maar de maatschappij onder ogen zien hoe die die daadwerkelijk is. De carriereladder ligt aan duigelen en valt niet meer te repareren. Er is geen weg terug meer naar het rechte pad, zelfs als het later toch nog ‘goed komt’. Wij vallen niet tussen wal en schip maar nemen doelbewust het zijpad. “Sommige mensen willen overleven onder alle omstandigheden. Anderen willen alleen maar branden, zo fel mogelijk.” Dat staat te lezen in de Dr. Rat biografie van Martijn Haas: live fast, die young. De ideologie van kerk tot communisme is tanende maar nog niet opgelost in cynisch realisme. Bestaat er zoiets als een achterhoede utopie? Geen vooruitgestoken kinnen maar slordige kleren.

“Word niet zoals wij” is een graffiti op de kille, tochtige Wibautstraat te zien is. Met de dikke kwast en witte verf, snel aangebracht op een saaie muur. Ik fiets er vaak langs. Dit is een harde en welkome constatering. Er spreekt geen melancholie uit. We kraken niet om iets van vroeger terug te halen of vast te houden. Het verlaten van de 20ste eeuw is een feit. De globale krisis kondigt zich aan. En de wetenschap van de toekomst weet alles al over de komst van de computers, de vergrijzing, files en milieurampen. Alles is al voorspeld. De issues van toen zijn echter niet ingehaald. Het verzet tegen de georganiseerde saaiheid blijft.

Kraken geschiedt aan gene zijde van de lethargie die de gewapende strijd achterlaat. Wie praat over het in bezitnemen van ruimte heeft het over geweld. Met kracht wordt de deur geforceerd en de knokploeg van de eigenaar afgeslagen. Toch blijven de schermutselingen in absolute zin beperkt. We voeren hier een oorlog na de Oorlog, wiens herdenkingen maar niet op willen houden. In deze crisis nemen we ook afscheid van de jaren dertig en het Leninisme, die achter de tijdshorizon wegzakken, terwijl de oorlogsherdenkingen maar niet op lijken te houden. De kritiek van het gewapend verzet blijkt uiteindelijk sterker dan de romantiek. Stadsguerilla, hongerstakingen, de ETA en PLO, het blijkt allemaal te ver weg te liggen. Toch blijft de geweldsdiscussie  gevoerd worden. Dit is geen loos gebaar maar een rituele noodzaak. De escalatie bestaat, en kan moeilijk worden ontkend en politierepressie kan zowel de massa doen aanzwellen als uiteinvallen. In laatste instantie is het niet het geweld dat de beweging sloopt. Dat doet de heroine, de uitzichtloosheid en en gaan met vallen en opstaan iets anders doen.